สาขาวิชาการพัฒนาชุมชน คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏรำไพพรรณี จัดกระบวนการเรียนรู้ภาคสนามสำหรับนักศึกษาที่เรียนรายวิชา ชุมชนศึกษา (Community Study) ณ บ้านแหลมกลัด หมู่ที่ 2 ตำบลแหลมกลัด อำเภอเมือง จังหวัดตราด โดยมี อาจารย์ชัชวาลย์ มากสินธ์ ผู้รับผิดชอบรายวิชา ร่วมกับผู้นำชุมชน ออกแบบกระบวนการเรียนรู้เพื่อให้นักศึกษาได้เรียนรู้ชุมชนจากพื้นที่จริง

กิจกรรมครั้งนี้มุ่งให้นักศึกษาได้ฝึกทักษะพื้นฐานของการทำงานพัฒนาชุมชน ตั้งแต่การลงพื้นที่ การสังเกต การสร้างความสัมพันธ์ การสัมภาษณ์และพูดคุยกับคนในชุมชน ตลอดจนการใช้ เครื่องมือการศึกษาชุมชน เพื่อทำความเข้าใจพื้นที่ วิถีชีวิต และการเปลี่ยนแปลงของชุมชนในมิติต่าง ๆ

นักศึกษาได้ฝึกใช้ แผนที่เดินดิน (Geo-Social Mapping) ผ่านการเดินสำรวจพื้นที่จริง เพื่อมองเห็นความสัมพันธ์ระหว่างสถานที่ ผู้คน ทรัพยากร กิจกรรม และวิถีชีวิตที่เกิดขึ้นภายในชุมชน ควบคู่กับการใช้ เส้นประวัติศาสตร์ชุมชน (Community Timeline) ในการพูดคุยกับคนในพื้นที่ เพื่อเรียนรู้เหตุการณ์สำคัญ จุดเปลี่ยน และพัฒนาการของชุมชนจากอดีตจนถึงปัจจุบัน

ภายหลังการเก็บข้อมูล นักศึกษาได้นำข้อมูลที่ได้มาร่วมกันวิเคราะห์และจัดระบบ ก่อนจัด เวทีคืนข้อมูลสู่ชุมชน เพื่อให้ผู้นำและคนในพื้นที่ได้ร่วมตรวจสอบ เติมเต็ม และยืนยันความถูกต้องของข้อมูล หรือ Member Checking ซึ่งเป็นกระบวนการสำคัญที่ช่วยให้การศึกษาชุมชนไม่ได้เกิดจากมุมมองของผู้ศึกษาเพียงฝ่ายเดียว แต่เปิดพื้นที่ให้คนในชุมชนมีส่วนร่วมในการให้ความหมายแก่ข้อมูลของตนเอง

ช่วงท้ายของกิจกรรม นักศึกษาได้ร่วม ล้อมวงสะท้อนคิด (Reflection) เพื่อถอดประสบการณ์จากการลงสนาม แลกเปลี่ยนสิ่งที่ได้เรียนรู้ สิ่งที่พบจากการพูดคุยกับชุมชน รวมถึงทบทวนบทบาทของตนเองในฐานะผู้ศึกษาชุมชน

การเรียนรู้ครั้งนี้จึงเป็นมากกว่าการนำเครื่องมือไปเก็บข้อมูล แต่เป็นการฝึกให้นักศึกษาเรียนรู้ที่จะ “อ่านชุมชนผ่านพื้นที่ ฟังชุมชนผ่านเสียงของคนใน และทำความเข้าใจชุมชนจากความสัมพันธ์ที่เกิดขึ้นจริง” ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของการพัฒนาชุมชนที่ให้คุณค่ากับความรู้และการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่